ಜನ್ಮ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಇರುವ ರಾಶಿಯೇ ಜನ್ಮ ರಾಶಿ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರ ರಾಶಿ. ಮನಸ್ಸು, ಭಾವನೆಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ಚಂದ್ರ ಎಂದು ವೇದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು, ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾಶಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಜನ್ಮ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಕ್ಷತ್ರವೇ ಜನ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರ. 27 ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇವತೆ, ಸ್ವಭಾವ ಗುಣಗಳು, ಅನುಕೂಲ ಅಂಶಗಳು ಇವೆ. ನಾಮಕರಣ, ವಿವಾಹ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ದಶಾ ಕಾಲ ಗಣನೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಂಶೋತ್ತರಿ ದಶಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಒಬ್ಬರ ಜೀವನವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ ಕಾಲಗಳಾಗಿ (ಮಹಾದಶೆ, ಅಂತರ್ದಶೆ) ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಗ್ರಹದ ದಶಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಗ್ರಹದ ಫಲಗಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಅಂದಾಜಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ದಶಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಒಂದು.

ಜಾತಕದಲ್ಲಿನ 12 ಭಾವಗಳು ಜೀವನದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ — ಶರೀರ, ಧನ, ಸಹೋದರರು, ಕುಟುಂಬ, ವಿದ್ಯೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಿವಾಹ, ಆಯುಷ್ಯ, ಅದೃಷ್ಟ, ವೃತ್ತಿ, ಲಾಭ, ಖರ್ಚು ಮುಂತಾದವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಭಾವ ಚಲಿತ ಚಾರ್ಟ್ ಪ್ರತಿ ಭಾವದ ನಿಖರವಾದ ಆರಂಭ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯ ಡಿಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಶುಭ ಬಿಂದುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೇ ಅಷ್ಟಕವರ್ಗ. ಒಂದು ರಾಶಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಭಾವದಲ್ಲಾಗಲಿ ಗ್ರಹಗಳು ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ದೊರೆಯುವ ಫಲಗಳ ಬಲವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೋಚಾರ ಫಲವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವಾಗ.

ಕುಜ ದೋಷ (ಮಂಗಳ ದೋಷ), ಕಾಲಸರ್ಪ ದೋಷ, ಗ್ರಹಣ ದೋಷದಂತಹ ಕೆಲವು ಗ್ರಹ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು, ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಿವಾಹ, ಜೀವನದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.