ജനന സമയത്ത് ചന്ദ്രൻ നിലകൊണ്ട രാശിയാണ് ജാതക രാശി അഥവാ ചന്ദ്ര രാശി. മനസ്സ്, വികാരങ്ങൾ, മാനസികാവസ്ഥ എന്നിവയെ പ്രധാനമായി നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ചന്ദ്രനാണെന്ന് വേദ ജ്യോതിഷം പറയുന്നു. അതിനാൽ ഒരാളുടെ വൈകാരിക സ്വഭാവവും മാനസിക പ്രവണതകളും മനസ്സിലാക്കാൻ രാശി വിശകലനം സഹായിക്കുന്നു.

ജനന സമയത്ത് ചന്ദ്രൻ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന നക്ഷത്രമാണ് ജന്മ നക്ഷത്രം. 27 നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഓരോന്നിനും പ്രത്യേക ദേവത, സ്വഭാവഗുണങ്ങൾ, അനുകൂല ഘടകങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. പേരിടൽ, വിവാഹ പൊരുത്തം, ദശാ കാലഗണന എന്നിവയ്ക്കെല്ലാം നക്ഷത്രം അടിസ്ഥാനമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

വിംശോത്തരി ദശാ സമ്പ്രദായം അനുസരിച്ച് ഒരാളുടെ ജീവിതത്തെ വ്യത്യസ്ത ഗ്രഹങ്ങളുടെ കാലഘട്ടങ്ങളായി (മഹാദശ, അന്തർദശ) വിഭജിക്കുന്നു. ഓരോ ഗ്രഹത്തിൻ്റെ ദശാ കാലത്തും ആ ഗ്രഹത്തിൻ്റെ ഫലങ്ങൾ ജീവിതത്തിൽ പ്രകടമാകുമെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഭാവി പ്രവചനത്തിനുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉപകരണങ്ങളിലൊന്നാണ് ദശാ വിശകലനം.

ജാതകത്തിലെ 12 ഭാവങ്ങൾ ജീവിതത്തിൻ്റെ വ്യത്യസ്ത മേഖലകളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു — ശരീരം, ധനം, സഹോദരങ്ങൾ, കുടുംബം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, വിവാഹം, ആയുസ്സ്, ഭാഗ്യം, തൊഴിൽ, ലാഭം, ചെലവ് എന്നിവ ഉദാഹരണം. ഭാവചലിത് ചാർട്ട് ഓരോ ഭാവത്തിൻ്റെയും കൃത്യമായ ആരംഭ, മധ്യ, അവസാന ഡിഗ്രികൾ കാണിക്കുന്നു.

ഓരോ ഗ്രഹത്തിനും ഓരോ രാശിയിലും ലഭിക്കുന്ന ശുഭ ബിന്ദുക്കളുടെ (ബിന്ദു) എണ്ണം കണക്കാക്കുന്ന സമ്പ്രദായമാണ് അഷ്ടകവർഗം. ഒരു രാശിയിലോ ഭാവത്തിലോ ഗ്രഹങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങളുടെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ഗോചാര ഫലം വിലയിരുത്തുമ്പോൾ.

ചൊവ്വാദോഷം (കുജ ദോഷം), കാലസർപ്പ ദോഷം, ഗ്രഹണ ദോഷം തുടങ്ങിയ ചില ഗ്രഹസ്ഥിതികൾ ജീവിതത്തിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ ആവശ്യമുള്ള മേഖലകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത്തരം ദോഷങ്ങൾ കൃത്യമായി കണ്ടെത്തി, അവയുടെ തീവ്രതയും പരിഹാര മാർഗ്ഗങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നത് വിവാഹം, ജീവിത തീരുമാനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് സഹായകമാകും.